W jakich warunkach Policja ma prawo przetrzymywać telefon?
Policja ma prawo zatrzymać rzecz, co do której istnieje uzasadnione przypuszczenie, że może być dowodem w sprawie, w tym także telefon. Może tu chodzić o sam przedmiot, gdy np. telefon jest kradziony, jak również o dane zawarte w telefonie, np. e-maile zawierające informacje co do popełnienia czynu zabronionego przez właściciela urządzenia lub inną osobę.
Policja może wykonywać żądanie sądu lub prokuratora, ale w wypadkach niecierpiących zwłoki może też działać bez takiego upoważnienia. Dotyczy to nie tylko Policji, ale także innych podobnych służb jak ABW czy CBA. Osobę posiadającą rzecz wzywa się do jej wydania dobrowolnie. W przypadku niezastosowania się Policja może użyć przymusu bezpośredniego. Jeżeli wydania żąda Policja samodzielnie, osoba, która rzecz wyda, ma prawo żądać sporządzenia i doręczenia jej postanowienia sądu lub prokuratora o zatwierdzeniu zatrzymania. Doręczenie powinno nastąpić w ciągu 14 dni od zatrzymania telefonu.
Policja odbiera również urządzenia telekomunikacyjne osobom zatrzymanym, na podstawie art. 15 ustawy o Policji, w sytuacji oczywistego bezpośredniego zagrożenia stwarzanego przez taką osobę dla życia lub zdrowia, a także mienia. Tak samo jest w przypadku tzw. zatrzymania penitencjarnego, czyli osób, które np. uciekły z zakładu karnego.
Czy Policja ma prawo dokonać przeszukania w celu znalezienia telefonu?
W celu znalezienia telefonu jako dowodu w sprawie Policja może dokonać przeszukania pomieszczeń lub osoby, jej odzieży i przedmiotów np. torebki. Przeszukania dokonuje się na polecenie sądu lub prokuratora, a w wypadkach niecierpiących zwłoki okazuje się nakaz przełożonego lub nawet legitymację służbową. W tym ostatnim przypadku Policja musi się zwrócić niezwłocznie do sądu lub prokuratora o zatwierdzenie przeszukania. Postanowienie sądu lub prokuratora powinno być doręczone osobie, u której dokonano przeszukania w terminie 7 dni od czynności na żądanie tej osoby zgłoszone do protokołu.
Policja ma 7 dni na uzyskanie od sądu lub prokuratora zatwierdzenia zatrzymania telefonu, lub przeszukania, w przypadku samodzielnego działania. Jeżeli to nie nastąpi, telefon musi zostać zwrócony, ale osobie uprawnionej. Niekoniecznie musi więc to być osoba, od której odebrano przedmiot. Zwrotu nie ma, jeżeli telefon został wydany dobrowolnie, a osoba, która to zrobiła, nie złożyła wniosku o sporządzenie i doręczenie postanowienia o zatwierdzeniu zatrzymania.
Czy Policja lub prokurator mogą nakazać Ci odblokowanie telefonu?
Organy ścigania nie mogą nakazać Ci odblokowania telefonu. Mogą wezwać do dobrowolnego odblokowania telefonu i udostępnienia danych, a także wskazania, w którym miejscu w urządzeniu owe dane się znajdują. W przypadku takiego żądania należy powołać się na art. 74 § 1 kpk, zgodnie z którym oskarżony nie ma obowiązku dowodzenia swej niewinności ani dostarczania dowodów na swoją niekorzyść. Dotyczy to także podejrzanego. Jeżeli dane zawarte w telefonie dotyczą także osób najbliższych według definicji z kodeksu karnego, można się też powołać na art. 183 § 1 kpk, zgodnie z którym świadek może uchylić się od odpowiedzi na pytanie, jeżeli odpowiedź mogłaby narazić jego lub osobę dla niego najbliższą na odpowiedzialność za przestępstwo, lub przestępstwo skarbowe.
Podsumowując, nikt nie ma obowiązku dostarczania dowodów na samego siebie oraz osoby najbliższe. Dotyczy to także informacji zawartych w telefonie. Jeżeli dobrowolnie udostępniamy telefon, to przeszukanie powinno się zakończyć wraz z pozyskaniem danych, o które organowi chodziło, bez zaglądania do innych danych irrelewantnych dla sprawy karnej.
Konsekwencje nieodblokowania telefonu na żądanie Policji
W przypadku nieodblokowania telefonu taki sprzęt zostanie zwykle zatrzymany jako dowód w sprawie. Następnie Policja przy pomocy biegłych będzie podejmować próby dostania się do pamięci urządzenia w celu odczytania zawartości. W tym celu dokonuje się przeszukania telefonu co do zawartych w nim danych informatycznych, na podstawie art. 236a kpk. W wypadkach niecierpiących zwłoki przeszukanie telefonu może zostać dokonane bez postanowienia sądu lub prokuratora, do późniejszego zatwierdzenia tak jak inne rodzaje przeszukania. Dotyczy to sytuacji, gdy np. po wyłączeniu urządzenia odzyskanie danych będzie niemożliwe lub znacznie utrudnione.
Podobnie będzie w sytuacji, gdy osoba podejrzana wie już o czynnościach organów ścigania i istnieje realne, bezpośrednie zagrożenie natychmiastowego i nieodwracalnego usunięcia danych lub zniszczenia urządzenia. W zależności od rodzaju smartfona możliwości dotarcia do danych urządzenia są różne. Urządzenia z systemem Android są łatwiejsze do „złamania”. W przypadku telefonów typu iPhone pozyskanie danych bywa niemożliwe. Odmowa udostępnienia zawartości telefonu nie jest natomiast czynem, który grozi odpowiedzialnością karną. Negatywne skutki to kwestia faktycznego pozbawienia możliwości korzystania ze sprzętu przez długi czas.
Jak długo Policja może przetrzymywać telefon komórkowy?
Telefon można przetrzymywać tak długo, jak długo ma on znaczenie dowodowe dla postępowania karnego. Jeżeli zawiera dużą ilość danych niezbędnych dla postępowania, samo odczytanie tych danych może trwać miesiące. Telefon należy zwrócić po stwierdzeniu zbędności dla postępowania karnego. Może zaistnieć sytuacja, w której urządzenie zostanie zwrócone po uzyskaniu dostępu do danych i ich skopiowaniu. Wtedy sam aparat nie jest już niezbędny dla postępowania karnego. Zwraca się go osobie uprawnionej. Jeżeli jest kilka osób chętnych, a brak pewności, kto jest uprawniony, odsyła się osoby zainteresowane na drogę procesu cywilnego, urządzenie zaś przekazuje się do depozytu sądowego lub oddaje na przechowanie osobie godnej zaufania.
Czy zatrzymany telefon może stanowić dowód w sprawie?
Jak wspomniano powyżej, zatrzymany telefon może stanowić dowód w sprawie. W przypadku przestępstw przeciwko mieniu jak kradzież czy oszustwo dowodem będzie zwykle samo urządzenie. W innych przypadkach dowodem będzie elektroniczna zawartość telefonu w postaci danych, plików, SMS-ów czy wiadomości z komunikatorów typu Messenger lub WhatsApp. Wszystko zależy od charakteru i okoliczności konkretnej sprawy.
Kontrola prawidłowości zatrzymania telefonu – możliwości odszkodowania i odzyskanie sprzętu
Na postanowienie dotyczące przeszukania, zatrzymania rzeczy i w przedmiocie dowodów rzeczowych przysługuje zażalenie osobom, których prawa zostały naruszone. Zażalenie na postanowienie lub czynność w postępowaniu przygotowawczym składa się w sądzie rejonowym, w którego okręgu prowadzone jest postępowanie. Jeżeli sąd stwierdzi bezprawność zatrzymania telefonu, podlega on zwrotowi. Telefon powinien zostać zwrócony najpóźniej po prawomocnym zakończeniu postępowania karnego, w którym był dowodem. Niedopuszczalne jest jego dalsze przetrzymywanie „na wszelki wypadek” na przyszłość. Zgodnie z postanowieniem Sądu Apelacyjnego w Katowicach nie ma podstaw do dalszego zabezpieczania przedmiotów po prawomocnym zakończeniu postępowania karnego, jeżeli nie roszczą sobie do nich praw ani pokrzywdzeni, ani współoskarżeni i nie ustalono, że pochodzą z przestępstwa.
Samo nawet popełnienie przestępstwa przeciwko mieniu przez skazanego nie daje prawa do domniemania, że inne przedmioty zabezpieczone u niego mogą również pochodzić z przestępstwa, skoro w postępowaniu karnym tego nie ustalono i nie toczą się inne sprawy w tym zakresie. Jeżeli telefon jest już zbędny, dla postępowania karnego należy złożyć wniosek o jego wydanie do prokuratury albo sądu. W razie sprzecznego z prawem zatrzymania telefonu, gdy np. Policja nie dostała od sądu lub prokuratora zatwierdzenia swego działania, można domagać się odszkodowania od Skarbu Państwa. Według wyroku Sądu Najwyższego zatrzymanie rzeczy na skutek podejrzeń co do jej legalnego pochodzenia może stwarzać odpowiedzialność odszkodowawczą Skarbu Państwa wobec właściciela rzeczy jedynie w przypadku, gdy zostanie wykazane, że zatrzymanie było nieuzasadnione.
Jeżeli Policja lub inne organy dokonały u Państwa przeszukania oraz zatrzymania przedmiotów i potrzebują Państwo pomocy w ich odzyskaniu, tudzież poprowadzenia całej sprawy karnej zapraszam do kontaktu. Zapewniam dokładną analizę sytuacji pod kątem obowiązujących przepisów, złożenie właściwych wniosków w sądzie lub prokuraturze, a także pełen osobisty udział w postępowaniu karnym na każdym jego etapie, we wszystkich czynnościach.
