Czym jest list żelazny?
List żelazny jest instytucją procesu karnego, uregulowaną w art. 281 i następnych kodeksu postępowania karnego. Celem jest z jednej strony ochrona procesu karnego przed bezprawnym utrudnianiem ze strony oskarżonego. Z drugiej strony umożliwia to oskarżonemu odpowiadanie z tzw. wolnej stopy. Sąd wydając postanowienie musi wyważyć interes wymiaru sprawiedliwości i indywidualny oskarżonego. Jest to zawsze prawo, a nie obowiązek sądu. Wszystkie rozwiązania dotyczą tak samo oskarżonego jak i podejrzanego.
Jak uzyskać list żelazny?
List żelazny może uzyskać wyłącznie podejrzany/oskarżony, który spełnia łącznie ustawowe warunki. Po pierwsze, przebywa za granicą Polski. Może to być Polak, ale także obcokrajowiec lub bezpaństwowiec, jeżeli mieliby odpowiadać przed polskim sądem. Po drugie, należy złożyć na piśmie oświadczenie, że stawi się w oznaczonym terminie na każde wezwanie sądu lub prokuratora w postępowaniu przygotowawczym pod warunkiem odpowiadania z wolnej stopy. Jeżeli sprawa jest w fazie postępowania przygotowawczego dodatkowym warunkiem jest brak sprzeciwu prokuratora, gdy wniosek pochodzi od podejrzanego.
Wniosek o wydanie listu żelaznego
Wniosek o list żelazny może złożyć oskarżony/podejrzany lub jego obrońca. Należy w nim zawrzeć powyższe oświadczenie o stawieniu się na każde wezwanie sądu lub prokuratora. Ponadto trzeba podać adres, pod którym będzie się przebywać w Polsce. Dodatkowo trzeba wykazać, że faktycznie przebywa się za granicą. Samo sformułowanie bez konkretów nie wystarcza. Wniosek można złożyć w postępowaniu przygotowawczym albo przed sądem. Po wniesieniu aktu oskarżenia list żelazny może być też wydany przez sąd z urzędu, gdy dojdzie on do wniosku, że sprawa jest np. tak istotna społecznie, że warto to zastosować.
Kto wydaje list żelazny?
Wniosek o udzielenie listu żelaznego składa się do właściwego miejscowo sądu okręgowego. Jest to zwykle sąd, w którego okręgu popełniono przestępstwo i sprawa jest prowadzona przez organy ścigania w postępowaniu przygotowawczym i potem przez sąd rejonowy w 1 instancji. Czasem sądem 1 instancji jest też sąd okręgowy, zależnie od typu przestępstwa, np. w przypadku zbrodni.
Poręczenie majątkowe
Sąd może uzależnić udzielenie listu żelaznego od złożenia poręczenia majatkowego. Wtedy najpierw wydaje sie postanowienie o poręczeniu majątkowym. Po złożeniu poręczenia kolejnym krokiem jest wydanie właściwego postanowienia co do listu żelaznego.
Ile czeka się na list żelazny?
Nie ma ustawowego terminu na rozpoznanie tej kwestii. Sąd okręgowy rozpoznaje ją w swoim zwykłym toku czynności.
Kiedy nie można złożyć wniosku?
Wniosek o wydanie listu żelaznego można złożyć w postępowaniu karnym lub karnoskarbowym. Nie można w sprawie o wykroczenie i w postępowaniu wykonawczym, już po prawomocnym skazaniu na karę pozbawienia wolności.
Co to znaczy odpowiadać przed sądem z wolnej stopy?
Zgodnie z art. 282 kpk oznacza to pozostawanie na wolności do czasu prawomocnego zakończenia postępowania karnego, jeżeli oskarżony:
1) będzie się stawiał w oznaczonym terminie na wezwanie sądu, a w postępowaniu przygotowawczym – także na wezwanie prokuratora;
2) nie będzie się wydalał bez pozwolenia sądu z obranego miejsca pobytu w kraju;
3) nie będzie nakłaniał do fałszywych zeznań lub wyjaśnień albo w inny bezprawny sposób starał się utrudniać postępowanie karne.
Oskarżony nie może zostać zatrzymany lub tymczasowo aresztowany w sprawie, w której dostał list żelazny, jeżeli oczywiście stosuje się do powyższych warunków.
List żelazny a tymczasowe aresztowanie
Wydając list żelazny sąd uchyla tymczasowe aresztowanie w danej sprawie. Postanowienie o uchyleniu tymczasowego aresztowania jest jednak wykonalne dopiero po uprawomocnieniu się postanowienia o wydaniu listu żelaznego. Wniosek o wydanie listu żelaznego nie wstrzymuje też rozpoznania wcześniejszego wniosku o zastosowanie wobec podejrzanego tymczasowego aresztowania.
Odwołanie listu żelaznego
W razie nieusprawiedliwionego niestawiennictwa oskarżonego na wezwanie lub naruszenia innych wymienionych powyżej warunków, właściwy miejscowo sąd okręgowy orzeka o odwołaniu listu żelaznego. W postępowaniu przygotowawczym odwołanie listu żelaznego następuje na wniosek prokuratora. Trzeba więc skrupulatnie przestrzegać warunków. Dotyczy to uzyskania zgody sądu nawet na kilkudniowy wyjazd z obranego miejsca pobytu. W razie odwołania listu żelaznego z powodu naruszenia warunków, wartości majątkowe udzielone jako poręczenie ulegają przepadkowi lub ściągnięciu.
Podsumowanie
List żelazny jest środkiem, który daje oskarżonemu/podejrzanemu pozostawanie na wolności na terenie Polski do prawomocnego zakończenia procesu. Można go uzyskać niezależnie od przyczyny opuszczenia kraju. Nawet ucieczka przed procesem nie jest definitywną przeszkodą. Rozważeniu podlega konkretna sytuacja. Bywają trudności z uzyskaniem tego środka, gdy w grę wchodzi przestępczość zorganizowana, ze względu na możliwości wpływania np. na świadków.
Jeżeli potrzebują Państwo pomocy w sprawie listu żelaznego lub w każdej innej z dziedziny procesu lub prawa karnego, zapraszam do kontaktu. Zapewniam profesjonalną reprezentację w sprawie opartą na wiedzy oraz umiejetności argumentacji logicznej i prawnej nakierowanej na rezultaty maksymalnie korzystne dla klienta.
