Ślub w więzieniu – czy zawarcie związku małżeńskiego w zakładzie karnym jest możliwe?
Prawo do zawarcia małżeństwa jest jednym z podstawowych praw człowieka ze sfery osobistej i rodzinnej. Zawarte jest choćby w art. 12 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Kwestia ta była też przedmiotem orzeczeń Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Pozbawienie wolności czy to w formie skazania, czy tymczasowego aresztowania nie powoduje utraty tego prawa. Można zawrzeć małżeństwo w trakcie odbywania kary pozbawienia wolności oraz w okresie tymczasowego aresztowania. Dotyczy to ślubu cywilnego, a także ślubu wyznaniowego.
Jak wziąć ślub w więzieniu – wymagania formalne
Kodeks karny wykonawczy nie reguluje samej czynności ślubu w więzieniu. Jak to zrobić odczytuje się z innych przepisów dotyczących praw osadzonego. Jest to np. art. 106 kkw w kwestii prawa do praktyk i posług religijnych, pod co podpada ślub z udziałem duchownego czy art. 105a kkw dotyczący widzeń. Korzystanie z wolności religijnej nie może naruszać zasad tolerancji ani zakłócać ustalonego w jednostce porządku wewnętrznego. Osadzony lub przyszły małżonek pozostający na wolności musi złożyć wniosek o widzenie w celu przeprowadzenia ceremonii ślubnej w więzieniu. Decyduje o tym dyrektor zakładu karnego/aresztu śledczego. Przeszkodą w zasadzie może być jedynie zagrożenie bezpieczeństwa lub porządku w jednostce.
W przypadku tymczasowo aresztowanych dochodzi konieczność uzyskania zgody na widzenie organu, do którego dyspozycji pozostaje osadzony. Jest to prokurator albo sąd, gdy sprawa jest już na etapie postępowania sądowego. Odmowa może być uzasadniona potrzebą ochrony toczącego się postępowania karnego przed bezprawnym oddziaływaniem osadzonego. Powyższe organy nie decydują o samej możliwości zawarcia małżeństwa, a tylko o zgodzie na widzenie w tym celu. O tym, czy nie ma przeszkód do zawarcia małżeństwa, takich jak np. wiek, pokrewieństwo decyduje kierownik urzędu stanu cywilnego. Tak jak w każdym innym „normalnym przypadku”.
Ceremonia zawarcia związku małżeńskiego w warunkach izolacji
Ślub w jednostce penitencjarnej to widzenie, tylko specyficzne. Na widzeniu mogą być dwie osoby pełnoletnie oraz niepełnoletnie bez limitu pod opieką osób pełnoletnich, zazwyczaj przedstawicieli ustawowych. Dyrektor zakładu może zezwolić większej liczbie dorosłych na udział. Co do aresztowanych tymczasowo o każdym odwiedzającym decydują organy typu sąd i prokurator. Widzenie standardowo trwa 60 minut. W zakładzie zamkniętym można połączyć 2 widzenia i wydłużyć czas uroczystości. W zakładzie półotwartym można połączyć 3 widzenia. W zakładzie otwartym nie ma limitu widzeń.
Cała ceremonia przebiega poza tym tak jak w urzędzie stanu cywilnego. Zgodnie z art. 85 ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego kierownik urzędu stanu cywilnego udziela na wniosek ślubu poza urzędem w przypadku pozbawienia wolności. Wniosek może złożyć jedna osoba. Miejsce zawarcia małżeństwa musi zapewniać zachowanie uroczystej formy oraz bezpieczeństwo osób obecnych. Korzystanie przez osadzonego z przysługujących mu praw powinno odbywać się z poszanowaniem praw innych osób oraz w sposób niezakłócający ustalonego w jednostce penitencjarnej porządku wewnętrznego.
Koszty ślubu cywilnego w więzieniu
Dodatkowym kosztem ślubu w więzieniu jest opłata w wysokości 1000 zł. Jest to koszt udzielenia ślubu poza urzędem stanu cywilnego. Obejmuje dojazd kierownika urzędu stanu cywilnego, sprawdzenie miejsca oraz wszelkie inne czynności z tym związane. Należy ją uiścić wraz z wnioskiem o udzielenie ślubu poza urzędem.
Zawarcie małżeństwa z udziałem pełnomocnika
Istnieje także nieco zapomniana możliwość zawarcia związku małżeńskiego poprzez pełnomocnika. Sąd może udzielić na to zgody z ważnych powodów. Pełnomocnictwo musi być pisemne z podpisem urzędowo poświadczonym i wymieniać osobę, z którą małżeństwo ma być zawarte. Dotyczy to w zasadzie sytuacji tymczasowego aresztowania, gdy organ dysponujący nie udziela zgody na widzenie, a samo tymczasowe aresztowanie trwa np. kilka lat. Wtedy wizyta takiego pełnomocnika w areszcie i zawarcie w taki sposób związku małżeńskiego może być jedyną możliwością.
Ślub na zewnątrz zakładu karnego pomimo pozbawienia wolności
Znacznie lepszym rozwiązaniem od ślubu w więzieniu jest zawarcie małżeństwa poza zakładem karnym/aresztem za pomocą przepustki zwykłej, nagrody albo tzw. przepustki losowej. Osoba skazana może opuścić zakład karny, jeżeli jest objęta systemem nagród i przepustek. Są to skazani, którzy odbyli co najmniej połowę części kary niezbędną do warunkowego przedterminowego zwolnienia i mają pozytywną prognozę co do zachowania na zewnątrz. Skazany może więc wyjść z zakładu i wziąć ślub na tzw. przepustce systemowej, może też dostać nagrodę w postaci zezwolenia na opuszczenie zakładu bez dozoru na określony czas.
Kolejna opcja to przepustka losowa z art. 141a kkw. Skazany może wyjść za zgodą dyrektora zakładu karnego na zewnątrz pod konwojem funkcjonariusza Służby więziennej, osoby godnej zaufania lub samodzielnie na czas określony do 5 dni ze względu na wyjątkowo ważne szczególne okoliczności osobiste lub rodzinne. Może to być pogrzeb, ślub dziecka, ale też własny. Oczywiście w przypadku tymczasowo aresztowanych są z tym większe problemy, gdyż zgodzić się musi prokurator albo sąd – tak jak w każdej istotnej sprawie tymczasowo aresztowanego. Chodzi oczywiście o dobro postępowania.
Prawa małżonków podczas pozbawienia wolności
Jak wspomniano powyżej, nie można pozbawić prawa do zawarcia małżeństwa. Jednak samo współżycie małżonków może doznać istotnych ograniczeń, z przyczyn oczywistych. Dobrą stroną w tej sytuacji jest, że z chwilą zawarcia małżeństwa partner/ partnerka na wolności staje się osobą najbliższą z punktu widzenia kodeksu karnego, co wiąże się z uzyskaniem wszystkich praw z tym związanych. Skazany może otrzymać w drodze nagrody zezwolenie na widzenie poza zakładem karnym z osobą najbliższą bez dozoru na czas do 30 godzin, maksymalnie 28 razy w roku. Można też w trybie nagrody uzyskać widzenie w osobnym pomieszczeniu bez dozoru. Także wspomniane powyżej przepustki systemowe i nagrodowe.
W zakładzie półotwartym skazany może dostać przepustkę systemową nie częściej niż raz na 2 miesiące, na łącznie 14 dni w roku. W zakładzie otwartym nie częściej niż raz w miesiącu na łącznie 28 dni w roku. Łączny czas nagród w postaci przepustki bez dozoru to 28 dni w roku. Można dostawać zarówno przepustki systemowe, jak i nagrodowe. Zgodnie z art. 105 § 1 kkw skazanemu należy umożliwić kontakt z rodziną w postaci widzeń, korespondencji, rozmów telefonicznych, paczek i przekazów pieniężnych, a w uzasadnionych wypadkach za zgodą dyrektora zakładu karnego także za pośrednictwem innych środków łączności.
Powyższe przepisy odnoszą się także do tymczasowo aresztowanych, wobec których stosuje się przepisy o wykonywaniu kary pozbawienia wolności. Generalnie są to osoby po wyroku pierwszej instancji. W tym jednak przypadku udzielenie przepustki systemowej czy nagrody zależy od organu dysponującego.
Ślub w sytuacji pozbawienia wolności – co wybrać?
Najlepszą opcją jest oczywiście przepustka zwykła, zezwolenie na opuszczenie zakładu w formie nagrody albo przepustka losowa i ślub na zewnątrz w normalnych warunkach. Jeżeli nie, pozostaje organizacja ślubu w więzieniu/areszcie. Statystyka pokazuje, że takie wnioski są zwykle rozpatrywane pozytywnie. Ostatnią opcją jest zawarcie małżeństwa przez pełnomocnika osoby pozostającej na wolności.
Jeżeli potrzebują Państwo pomocy w uzyskaniu zgody na zorganizowanie ślubu w sytuacji pozbawienia wolności lub pomocy w innych kwestiach z zakresu prawa karnego zapraszam do kontaktu.
