Czym jest warunkowe przedterminowe zwolnienie?
Warunkowe przedterminowe zwolnienie należy do środków związanych z poddaniem sprawcy przestępstwa próbie. Dotyczy wyłącznie skazanych na karę pozbawienia wolności, zarówno terminową, jak i dożywotnią. Można w ten sposób zwolnić się także z odbywania kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego. Jest to zawsze prawo, a nie obowiązek sądu penitencjarnego. Przyznawane jest głównie na wniosek, przy spełnieniu warunków ustawowych. Nie ma zakazu zwolnienia z urzędu, które zdarza się, ale rzadko z inicjatywy sądu. Przepisy znajdują sie w 2 kodeksach, karnym (art. 77 – 81) i karnym wykonawczym.
Kto może uzyskać warunkowe przedterminowe zwolnienie?
Podstawą materialną jest tzw. pozytywna prognoza kryminologiczna. Przesłanka ta obejmuje zachowanie oraz właściwości i warunki osobiste skazanego w trakcie przestępstwa oraz potem, także w czasie odbywania kary w zakładzie karnym. Nie ma znaczenia życie przed przestępstwem. Sąd wypuszczając takiego człowieka wcześniej musi mieć jakieś realne podstawy do przypuszczenia, że nie popełni on ponownie przestępstwa i będzie przestrzegał porządku prawnego.
Ile kary trzeba odbyć?
Zasadniczo do uzyskania warunkowego przedterminowego zwolnienia wystarczy odbyć połowę zasądzonej kary. Jeżeli kara wynosi 25 lat lub więcej trzeba odbyć 15 lat kary. Skazanego w warunkach recydywy specjalnej podstawowej (art. 64 § 1 kk) można zwolnić po odbyciu co najmniej dwóch trzecich kary. Skazany w ramach recydywy specjalnej wielokrotnej (art. 64 § 2 kk) może wyjść po trzech czwartych kary. To podwyższenie progu dotyczy też osób skazanych określonych w art. 64a kk, 65 kk oraz takich, co do których wydano prawomocne postanowienie o bezprawnym utrudnianiu wykonania kary pozbawienia wolności. Skazany na karę dożywotniego pozbawienia wolności może opuścić zakład karny po 30 latach. Powyższe przepisy dotyczą pojedynczej kary pozbawienia wolności, jak i kary łącznej. Jeżeli kara łączna obejmuje choć jedno skazanie z surowszym ograniczeniem, to stosuje się je do całej kary łącznej.
Kilka kar pozbawienia wolności a warunkowe przedterminowe zwolnienie.
W przypadku kilku kar, które skazany ma odbyć kolejno stosuje się zasady z poprzedniego akapitu, tyle że do całości, po zsumowaniu okresów kar. Jeżeli choć jedno skazanie było w warunkach art. 64, 64a, 65 kk lub wydano prawomocne postanowienie o bezprawnym utrudnianiu wykonania kary, obowiazują odpowiednie surowsze ograniczenia określone powyżej. Skazanego, który podpada pod próg 2/3 lub 3/4 kary można jednak zawsze warunkowo zwolnić po odbyciu 25 lat kary. Jeżeli jedną z kar jest dożywocie okres wymagany do wyjścia na wolność wynosi 30 lat.
Zaostrzenie ograniczeń przez sąd
Sąd wydając wyrok, w szczególnie uzasadnionych wypadkach może podwyższyć progi uprawniające do zwolnienia. Dotyczy to zwykłej kary pozbawienia wolności, jak i dożywocia. Dzieje się tak zwykle w przypadkach brutalnych, drastycznych zbrodni, kiedy wina sprawcy jest wysoka, podobnie jak szkodliwość społeczna przestępstwa.
Czy sąd może zakazać warunkowego przedterminowego zwolnienia?
Sąd może zakazać zwolnienia z odbycia reszty kary wymierzając karę dożywocia, w dwu sytuacjach:
a) sprawca był wcześniej prawomocnie skazany za przestępstwo przeciwko życiu i zdrowiu, wolności, wolności seksualnej, bezpieczenstwu powszechnemu lub za przestępstwo o charakterze terrorystycznym na dożywocie lub co najmniej 20 lat;
b) charakter i okoliczności czynu oraz właściwości osobiste sprawcy wskazują, że pozostawanie sprawcy na wolności spowoduje trwałe niebezpieczeństwo dla życia, zdrowia, wolności lub wolności seksualnej innych osób.
Ile wynosi okres próby przy warunkowym przedterminowym zwolnieniu?
Okres próby przy warunkowym przedterminowym zwolnieniu to czas pozostały do końca kary, ale nie krócej niż 2 lata i nie dłużej niż 5. Przy skazaniu w warunkach art. 64 § 2, 64a lub 65 kk okres ten wynosi co najmniej 3 lata. Przy skazaniu na 25 lat pozbawienia wolności lub więcej okres próby to 10 lat. Przy dożywociu okres próby trwa całe życie. Jeżeli w okresie próby i 6 miesięcy po jego zakończeniu nie odwołano warunkowego zwolnienia, karę uważa się za odbytą z chwilą zwolnienia.
Wyjątek z art. 155 kkw
Sąd penitencjarny może warunkowo zwolnić skazanego bez względu na podstawowe terminy, gdy skazany odbył 6 miesięcy kary, a przerwa w jej wykonywaniu trwała co najmniej rok. Dotyczy to tylko skazanych na karę lub sumę kar 3 lat maksymalnie.
Kto może złożyć wniosek o warunkowe przedterminowe zwolnienie?
Wniosek o zwolnienie przedterminowe może złożyć skazany, jego obrońca w postępowaniu wykonawczym. Może to też zrobić dyrektor zakładu karnego lub sądowy kurator zawodowy. Bywają też jednostkowe przypadki zastosowania tego środka na wniosek prokuratora lub sądu. O warunkowym zwolnieniu orzeka sąd penitencjarny na posiedzeniu, które powinno się odbyć w zakładzie karnym.
Obowiązki związane z warunkowym przedterminowym zwolnieniem
Sąd penitencjarny stosując warunkowe zwolnienie może na skazanego nałożyć obowiązki z art. 72 § 1 kk. Jeżeli szkoda wyrządzona przestępstwem nie została naprawiona sąd może orzec obowiązek z art. 72 § 2 kk. Można też oddać warunkowo zwolnionego pod dozór, zazwyczaj sądowego kuratora. Dozór jest obowiązkowy wobec:
a) skazanego za przestepstwo z art. 197-203 kk popełnione w związku z zaburzeniami preferencji seksualnych;
b) młodocianego sprawcy przestępstwa umyślnego;
c) sprawcy określonego we art. 64, 64a, 65 kk
d) skazanego na dożywocie.
Odwołanie warunkowego przedterminowego zwolnienia
Sąd penitencjarny bezwzglednie odwołuje warunkowe zwolnienie, gdy skazany w okresie próby popełni przestępstwo umyślne, za które orzeczono prawomocnie karę pozbawienia wolności bez zawieszenia. Odwołanie następuje także, gdy skazany za przestępstwo z użyciem przemocy lub groźby bezprawnej wobec osoby najbliższej lub innej osoby małoletniej zamieszkujących wspólnie ze sprawcą ponownie w okresie próby działa w ten sposób. Najpierw jednak sąd musi ustalić, że do takiego zachowania skazanego w ogóle doszło. Sąd może odwołać warunkowe zwolnienie, gdy skazany rażąco w okresie próby narusza porządek prawny, np. popełni inne przestepstwo lub została orzeczona inna kara niż takie, w przypadku których jest obligatoryjne odwołanie. Tak samo, gdy skazany nie wykonuje środków określonych w wyroku skazującym lub postanowieniu o udzieleniu zwolnienia. Jeżeli okoliczności umożliwiające fakultatywne odwołanie warunkowego zwolnienia zaistnieją po pisemnym pouczeniu przez sądowego kuratora zawodowego, sąd odwołuje zwolnienie. Jedyną przeszkodą mogą być tutaj szczególne względy przeciwko odwołaniu.
Statystyki
Ilość warunkowych zwolnień stale maleje. Kiedyś był to szeroko stosowany instrument, teraz trzeba mieć bardzo solidne podstawy, żeby to uzyskać. Aktualnie statystyka pozytywnych postanowień sądu wyglada tak: (źródło – Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2024)
a) rok 2023 – 5025
b) rok 2022 – 5209
c) rok 2020 – 6158
d) rok 2015 – 14880.
Jak widać tendencja jest malejąca. Z tego powodu wniosek powinien być maksymalnie dobrze skonstruowany i poparty na posiedzeniu. Tym bardziej, że w przypadku odmowy ponowny wniosek sąd penitencjarny rozpoznaje po 6 miesiącach od wydania postanowienia o odmowie warunkowego zwolnienia (przy karze do 5 lat) albo po roku (przy karze powyżej 5 lat). Dlatego tak istotne jest by wniosek miał „ ręce i nogi”.
Uzyskanie warunkowego przedterminowego zwolnienia wymaga przedstawienia przed sądem właściwej ustawowo argumentacji i przekonania do niej sądu. Najlepiej, żeby zrobił to zawodowy obrońca. Jeżeli potrzebują Państwo profesjonalnej pomocy w tym temacie, zapraszam do kontaktu.
