Czym jest warunkowe umorzenie postępowania karnego?
Warunkowe umorzenie postępowania karnego jest jednym ze środków poddania sprawcy próbie. Oznacza to, że sprawca przestępstwa nie zostaje skazany. Nie zostaje też wymierzona kara. Sąd wydaje wyrok, w którym stwierdza fakt popełnienia przestępstwa oraz winę sprawcy. Zamiast kary sąd określa okres próby, od roku do 3 lat i związane z nim obowiązki. Środek ten jest uregulowany w art. 66 kodeksu karnego oraz w kodeksie postępowania karnego.
Jakie są przesłanki warunkowego umorzenia postępowania?
Warunkowe umorzenie postępowania karnego można zastosować wobec sprawcy, jeżeli:
a) jest niekarany prawomocnie za przestępstwo umyślne w momencie wyrokowania;
b) wina i społeczna szkodliwość czynu nie są znaczne;
c) okoliczności popełnienia czynu nie budzą watpliwości;
d) ma pozytywną prognozę kryminologiczną;
e) przestępstwo nie jest zagrożone karą przekraczającą 5 lat pozbawienia wolności.
Pozytywna prognoza kryminologiczna oznacza, że właściwości i warunki osobiste oraz dotychczasowy sposób życia sprawcy uzasadniają przypuszczenie, że pomimo umorzenia będzie przestrzegał porządku prawnego, w szczególności nie popełni przestępstwa. Nie jest wymagane przyznanie się do winy. Fakt popełnienia przestępstwa można ustalić na podstawie innych dowodów. Zaprzeczanie w obliczu oczywistych dowodów może jednak wskazywać, że postawa sprawcy niekaranego za przestępstwo umyślne nie pozwala na pozytywną prognozę co do jego przyszłych zachowań.
Wniosek o warunkowe umorzenie postępowania karnego
Wniosek o warunkowe umorzenie postępowania karnego może złożyć oskarżony lub obrońca. Prokurator po zakończeniu postępowania przygotowawczego może wystapić z takim wnioskiem zamiast aktu oskarżenia. Sąd jest uprawniony do działania w takiej sprawie także z urzędu, gdy zachodzą podstawy z art. 66 kodeksu karnego. W każdym z powyższych przypadków przed rozprawą sąd wyznacza posiedzenie.
Posiedzenie sądu w przedmiocie warunkowego umorzenia
Na posiedzeniu mogą być obecni prokurator, oskarżony i pokrzywdzony oraz ich obrońcy lub pełnomocnicy. Warunkowe umorzenie postępowania karnego można orzec na posiedzeniu tylko w razie braku sprzeciwu oskarżonego. Sprawca musi to jasno wyrazić, wcześniej na pismie lub ustnie na posiedzeniu. Jeżeli sprawca sprzeciwia się warunkowemu umorzeniu lub sąd stwierdzi, że nie ma podstaw do takiego rozstrzygnięcia, sprawa zostaje skierowana na rozprawę, na której również może dojść do warunkowego umorzenia. Wniosek prokuratora o warunkowe umorzenie postępowania zastępuje akt oskarżenia. Jeżeli sąd zdecyduje sie na takie zakończenie postępowania karnego wydaje wyrok. Jest to zawsze uprawnienie, a nie obowiązek sądu.
Porozumienie oskarżonego z pokrzywdzonym
Sąd uwzględnia wyniki uzgodnień pokrzywdzonego i oskarżonego, jeżeli do nich doszło i dotyczą sposobu i terminu naprawienia szkody lub krzywdy, może w tym celu stronom wyznaczyć stosowny termin i odroczyć posiedzenie. Jeżeli strony składają wspólny wniosek o czas na dokonanie uzgodnień, sąd zawsze musi na to zezwolić. Wtedy odracza posiedzenie lub zarządza przerwę.
Okres próby
Warunkowe umorzenie postępowania następuje na okres próby, który wynosi od roku do 3 lat i biegnie od uprawomocnienia sie orzeczenia. W okresie tym sprawca może być oddany pod dozór kuratora lub osoby godnej zaufania, stowarzyszenia, instytucji albo organizacji społecznej, do której działalności należy troska o wychowanie, zapobieganie demoralizacji lub pomoc skazanym.
Obowiązki okresu próby
Umarzając warunkowo postępowanie karne sąd nakłada na sprawcę obowiązek naprawienia szkody w całości albo w części, a w miarę możliwości także obowiązek zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. Jeżeli są podstawy do odszkodowania lub zadośćuczynienia, a nie zostały orzeczone, wtedy obowiązkowo orzeka się nawiazkę na rzecz pokrzywdzonego. Sąd może również orzec obowiązki z art. 72 kk, czyli:
a) informowania sądu lub kuratora o przebiegu okresu próby;
b) przeproszenia pokrzywdzonego;
c) wykonywania ciążącego na sprawcy obowiązku łożenia na utrzymanie innej osoby;
d) powstrzymania się od nadużywania alkoholu lub używania innych środków odurzających;
e) poddania sie terapii uzaleznień;
f) poddania sie terapii, w szczególności psychoterapii lub psychoedukacji;
g) uczestnictwa w oddziaływaniach korekcyjno-edukacyjnych;
h) powstrzymania sie od kontaktowania sie z pokrzywdzonym lub innymi osobami w określony sposób lub zbliżania sie do pokrzywdzonego lub innych osób;
i) opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym.
Dodatkowo sąd może orzec środki karne w postaci świadczenia pieniężnego lub zakazu prowadzenia pojazdów, ale tylko do lat 2.
Podjęcie postępowania warunkowo umorzonego
Sąd obligatoryjnie podejmuje postępowanie karne, gdy sprawca w okresie próby popełnił przestępstwo umyślne, za które został prawomocnie skazany. Sąd może podjąć postępowanie karne, gdy sprawca w okresie próby rażąco narusza prawo, w szczególności gdy popełnił inne przestepstwo niż określone powyżej np. nieumyślne lub wyrok jest nieprawomocny. Rażące naruszenie porządku prawnego może dotyczyć każdej w zasadzie dziedziny prawa, może to być np. poważne naruszanie praw pracowniczych lub uporczywe niewywiązywanie sie z obowiązków rodzinnych wobec dzieci. Inne fakultatywne podstawy podjęcia postępowania to uchylanie sie od dozoru, wykonania nałożonego obowiązku lub orzeczonego środka karnego, środka kompensacyjnego lub przepadku albo niewykonanie zawartej z pokrzywdzonym ugody. Jeżeli powyższe okoliczności zaistnieją po pisemnym upomnieniu przez kuratora sądowego, podjęcie postępowania jest obligatoryjne, chyba że przemawiają przeciwko temu szczególne względy. Sąd może również podjąć postępowanie, gdy sprawca po wydaniu wyroku o warunkowym umorzeniu postępowania, a przed jego uprawomocnieniem sie rażąco narusza porzadek prawny, w szczególności w tym czasie popełnił przestępstwo. Umorzonego postępowania nie można podjąć po upływie 6 miesięcy od zakończenia okresu próby.
Skutek wyroku o warunkowym umorzeniu postępowania
Dane osoby, wobec której zastosowano warunkowe umorzenie trafiają do Krajowego Rejestru Karnego, gdyż jest ona winna, chociaż brak jest skazania i kary. Nie jest więc to najlepsze rozwiązanie w przypadku osób, ktore nie mogą sobie pozwolić na znalezienie sie w rejestrze karnym. W stosunku do wyroku zapadłego na posiedzeniu pokrzywdzony może wnieść jedynie apelację, nie ma możliwości sprzeciwu jak oskarżony.
Jeżeli potrzebują Państwo pomocy w warunkowym umorzeniu postępowania lub innej kwestii z zakresu prawa lub procesu karnego, zapraszam do kontaktu. Gwarantuję pełne zaangażowanie i zastosowanie wszelkich możliwych prawnie środków w celu osiagnięcia maksymalnie dobrego rezultatu.
