Zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych – od kiedy się liczy? Ile trwa? Jakie są rozwiązania?

Czym jest zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych?

Zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych jest środkiem karnym orzekanym przy skazaniu za przestępstwa oraz wykroczenia przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji. Jest to jedno z rozwiązań w ramach środka karnego, jakim jest zakaz prowadzenia pojazdów. Sąd, zależnie od sytuacji może orzec taki środek, a czasem jest do tego zobowiązany. Zakaz prowadzenia pojazdów może dotyczyć wszelkich pojazdów albo pojazdów określonego rodzaju. W pewnych sytuacjach jest ograniczony wyłącznie do pojazdów mechanicznych. Są to pojazdy, których źródłem napędu jest umieszczony w nich lub na nich silnik, czyli m.in. samochody osobowe, ciężarowe, ciągniki rolnicze, motocykle, samoloty. Nie są pojazdami mechanicznymi pojazdy poruszane siłą mięśni człowieka (rower) lub zwierząt (zaprzęg). Zakaz prowadzenia pojazdów, także mechanicznych może być orzeczony bez względu na to czy dana osoba posiada niezbędne uprawnienia w chwili czynu. Jeżeli ich nie posiada, nie będzie mogła ich nabyć w trakcie trwania zakazu. Zakaz prowadzenia pojazdów jest uregulowany w art. 42 kodeksu karnego oraz art. 29 kodeksu wykroczeń. Celem zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych jest wyeliminowanie z ruchu, głównie lądowego osób stwarzających zagrożenie.

Ile trwa zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych w przypadku przestępstwa?

Generalnie zakaz prowadzenia pojazdów, w tym mechanicznych w przypadku przestępstw orzeka się w latach, od roku do lat 15. Dotyczy to:

1. zakazu prowadzenia pojazdów określonego rodzaju (np. tylko samochodów osobowych) w razie skazania osoby uczestniczącej w ruchu za przestępstwo przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji, w szczególności, jeżeli z okoliczności popełnionego przestępstwa wynika, że prowadzenie pojazdu przez tę osobę zagraża bezpieczeństwu w komunikacji (zakaz fakultatywny, sąd może orzec, ale nie musi);
2. obowiązkowego zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych w razie skazania za określone przestępstwa:

– art. 178 b kk (niezatrzymanie się do kontroli);

– art. 180a kk (prowadzenie pojazdu po cofnięciu uprawnień);

– art. 244 kk (prowadzenie pojazdu mechanicznego pomimo zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych).

Sąd orzeka także obowiązkowo na co najmniej 3 lata zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów (w tym mechanicznych) albo pojazdów określonego rodzaju, jeżeli sprawca w czasie popełnienia przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji był w stanie  nietrzeźwości, pod wpływem środka odurzającego lub zbiegł z miejsca zdarzenia określonego w art. 173 kk (spowodowanie katastrofy), art. 174 kk (sprowadzenie niebezpieczeństwa katastrofy) lub art. 177 kk (spowodowanie wypadku) lub po takim zdarzeniu, a przed poddaniem go przez uprawniony organ  badaniu na obecność alkoholu lub środków odurzających w organizmie, spożywał alkohol lub zażył środek odurzający. W tym miejscu warto zauważyć, że w przypadku warunkowego umorzenia postępowania można orzec zakaz prowadzenia pojazdów wyłącznie na okres 1-2 lat maksymalnie, można też go w ogóle nie orzekać. Warto się więc starać o takie umorzenie, jeżeli jest ono możliwe w konkretnej sytuacji.

Czy można orzec dożywotni zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych?

Sąd orzeka obowiązkowo zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych dożywotnio w razie:

1. popełnienia przestępstwa z art. 178a § 4 kk (swoista recydywa prowadzenia pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego lub „jazda na podwójnym gazie” w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych orzeczonego za przestępstwo);
2. popełnienia przestępstwa z art. 173 kk, którego następstwem jest śmierć innej osoby lub ciężki uszczerbek na jej zdrowiu albo przestępstwa z art. 177 § 2 kk lub art. 355 § 2 kk, jeżeli sprawca w czasie jego popełnienia był w stanie nietrzeźwości, pod wpływem środka odurzającego lub zbiegł z miejsca zdarzenia lub po takim zdarzeniu, a przed badaniem na obecność powyższych substancji je spożywał/zażywał.  Krótko mówiąc, jeżeli następstwem katastrofy/wypadku przy takim zachowaniu sprawcy jest śmierć lub ciężki uszczerbek na zdrowiu ofiary, należy się liczyć z dożywotnim zakazem prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych. Sąd może od tego odstąpić, tylko gdy zachodzi wyjątkowy wypadek, uzasadniony szczególnymi okolicznościami. Każdy taki przypadek zależy od realiów konkretnej sprawy. Jeżeli skazany wybroni się od orzeczenia dożywotniego zakazu w powyższej sytuacji, a popełni ponownie przestępstwo w takich warunkach, dożywotni zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych jest bezwzględnie obowiązkowy.

Ile trwa zakaz prowadzenia pojazdów w przypadku wykroczeń?

Zakaz prowadzenia pojazdów orzeczony za wykroczenie przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji orzeka się w miesiącach lub latach i wynosi od 6 miesięcy do 3 lat. Orzekając zakaz za wykroczenie określa się rodzaj pojazdu, którego zakaz dotyczy. Orzeka się go fakultatywnie w przypadku następujących wykroczeń:

1. zagrożenie bezpieczeństwa w ruchu drogowym przez osobę prowadzącą pojazd (art. 86 kw);
2. nieustąpienie pierwszeństwa pieszemu (art. 86b kw);
3. niestosowanie się do sygnału osoby uprawnionej w celu uniknięcia kontroli (art. 92 § 2 kw).

Obowiązkowo orzeka się zakaz prowadzenia pojazdów w razie skazania za:

1. prowadzenie pojazdu mechanicznego w stanie po użyciu alkoholu lub podobnie działającego środka (art. 87 kw);
2. nieudzielenie pomocy ofierze wypadku przez prowadzącego pojazd, który uczestniczy w wypadku (art. 93 kw);
3. prowadzenie pojazdu mechanicznego bez uprawnień (art. 94 kw).

Warto tu wspomnieć o dobrodziejstwie art. 39 § 1 kw, który pozwala sądowi na odstąpienie od wymierzenia środka karnego w wypadkach zasługujących na szczególne uwzględnienie. Bierze się wtedy pod uwagę charakter i okoliczności czynu, a także właściwości i warunki osobiste sprawcy. Mamy tu więc pole do zaprezentowania właściwej argumentacji przez obwinionego i jego obrońcę.

Kiedy rozpoczyna się okres trwania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych?

Zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych, tak jak i innych pojazdów rozpoczyna się w momencie uprawomocnienia się orzeczenia skazującego. Jeżeli zatrzymano prawo jazdy lub inny dokument uprawniający do prowadzenia pojazdów, zalicza się okres zatrzymania dokumentu.

Skrócenie zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych orzeczonego za przestępstwo

Można doprowadzić do skrócenia czasu trwania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych, w przypadku skazania za przestępstwo. Sąd może uznać środek karny za wykonany, gdy upłynęła połowa okresu, na który go orzeczono, przy czym środek ten był wykonywany przynajmniej przez rok, a skazany przestrzegał w tym czasie porządku prawnego.  Nie dotyczy to środków karnych wymierzonych na podstawie art. 42 § 2 kk (nietrzeźwość, środki odurzające, zbiegnięcie z miejsca zdarzenia, zażywanie/spożywanie alkoholu/środków odurzających przed badaniem). W przypadku dożywotniego zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych warunki to:

1. 15 lat wykonywania środka;
2. przestrzeganie porządku prawnego przez skazanego;
3. brak obawy ponownego popełnienia przestępstwa podobnego przez skazanego.

Blokada alkoholowa – na czym polega?

Blokada alkoholowa jest specjalnym środkiem technicznym służącym do uniemożliwienia uruchomienia silnika pojazdu silnikowego i pojazdu szynowego, gdy zawartość alkoholu w wydychanym przez kierującego powietrzu wynosi co najmniej 0,1 mg alkoholu w 1 dm³. Urządzenie jest montowane przez producenta lub jego upoważnionego przedstawiciela i wymaga kalibracji, czyli regulacji urządzenia w celu uzyskania jak najlepszej dokładności pomiaru co 12 miesięcy. Pierwsza kalibracja jest dokonywana przed montażem. Blokadę można zastosować wobec osób, co do których orzeczono środek karny zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych. Jest to regulacja z ustawy – Prawo o ruchu drogowym art. 2 pkt 84.

Blokada alkoholowa – kiedy można stosować?

Zgodnie z art. 182a § 1 kodeksu karnego wykonawczego, jeżeli zakaz prowadzenia pojazdów był wykonywany przez połowę okresu orzeczonego, w przypadku zakazu dożywotniego minimum 10 lat, sąd może orzec o dalszym wykonywaniu tego środka karnego w postaci zakazu prowadzenia pojazdów niewyposażonych w blokadę alkoholową. Postawa, właściwości i warunki osobiste oraz zachowanie skazanego w czasie wykonywania zakazu musi uzasadniać przekonanie, że prowadzenie pojazdu przez tę osobę nie zagraża bezpieczeństwu w komunikacji. W tym celu należy złożyć stosowny wniosek do sądu, który wydał wyrok w 1 instancji. Po pozytywnym rozstrzygnięciu skazany może legalnie prowadzić pojazd pomimo dalszego trwania zakazu w wymiarze orzeczonym przy skazaniu.

Zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych a skuter elektryczny i rower

Skuter elektryczny, zgodnie z poglądem Sądu Najwyższego jest pojazdem mechanicznym, gdyż ma silnik, więc dotyczą go wszystkie powyższe regulacje i informacje w kontekście zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych. Tak samo motorower. Rower nie jest pojazdem mechanicznym, także taki, który ma silnik pomocniczy o pojemności skokowej do 50 cm³ . W przypadku więc nawet dożywotniego zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych można jeździć rowerem, także zwykłym rowerem z dołączonym pomocniczym silnikiem o mocy określonej powyżej. W przypadku pojazdów, do których prowadzenia nie są wymagane specjalne dokumenty czy uprawnienia postuluje się odstąpienie w miarę możliwości od orzekania zakazu prowadzenia pojazdów, ale stanowisko Sądu Najwyższego jest inne.

Jak sprawdzić, czy ma się zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych?

Najlepiej zrobić to w swoim starostwie. W przypadku skazania z orzeczonym zakazem prowadzenia pojazdów mechanicznych sąd przesyła odpis wyroku właściwemu ze względu na miejsce zamieszkania skazanego organowi administracji. Jest to starosta. Organ ten jest obowiązany cofnąć uprawnienia w orzeczonym w wyroku zakresie oraz nie może wydać tych uprawnień w okresie obowiązywania zakazu. Informacje o środkach karnych są też zamieszczane w Krajowym Rejestrze Karnym co do osób tam figurujących. Ponadto można to sprawdzić w wyroku, jeżeli ma się jego odpis, ewentualnie można udać się do sądu, który wydał wyrok w 1 instancji i sprawdzić w aktach swojej sprawy.

Zakaz prowadzenia pojazdów podczas odbywania kary pozbawienia wolności

Podczas odbywania kary pozbawienia wolności zakaz prowadzenia pojazdów orzeczony za przestępstwo nie biegnie, nawet gdy kara jest odbywana za inne przestępstwo. Tak więc, gdy kara jest odbywana np. za oszustwo, a obowiązuje w tym czasie zakaz prowadzenia pojazdów orzeczony np. za wypadek, czas trwania zakazu się nie zmniejsza.

Czy sąd może cofnąć dożywotni zakaz prowadzenia pojazdów?

Nie ma czegoś takiego jak cofnięcie dożywotniego zakazu prowadzenia pojazdów. Można taki zakaz skrócić w wypadkach określonych powyżej, ewentualnie uzyskać wykonywanie z blokadą alkoholową. W przypadku skutecznej kasacji, gdy Sąd Najwyższy uchyli wyrok, ustaje też wykonywanie środka karnego, z chwilą uchylenia.

Co grozi za jazdę pomimo zakazu prowadzenia pojazdów?

Umyślne prowadzenie pojazdów pomimo zakazu to przestępstwo z art. 244 kk, zagrożone karą pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. W grę wchodzi także art. 180a kk, czyli umyślne prowadzenie pojazdu mechanicznego po cofnięciu uprawnień przez właściwy organ. W przypadku nieumyślności można odpowiadać za wykroczenie z art. 94 kw. Ten artykuł kodeksu wykroczeń dotyczy też sytuacji prowadzenia pojazdu bez uprawnień, ale już po upływie okresu, na jaki je cofnięto i jeszcze nie odzyskano.

Jeżeli potrzebujesz bardziej szczegółowych informacji lub obrony w sprawie karnej dotyczącej przestępstwa lub wykroczenia komunikacyjnego, zapraszam do kontaktu. Zapewniam profesjonalną pomoc na każdym etapie postępowania, w tym osobisty udział w każdej czynności procesowej.