Niezakłócone korzystanie z zajmowanego lokalu mieszkalnego jest jedną z podstawowych wolności człowieka. Kwestia ta nabrała na znaczeniu w ostatnich dwu dekadach. Jest to związane z tzw. „czyścicielami kamienic”, którzy podejmują wszelkiego rodzaju bezprawne działania zmierzające do pozbycia się lokatorów. W tym celu w 2015 roku wprowadzono w kodeksie karnym typ przestępstwa polegający na celowym zmuszaniu osoby do określonego działania, zaniechania lub znoszenia, a konkretnie chodzi o wyprowadzkę. Działanie sprawcy to przemoc wobec rzeczy stosowana uporczywie lub w sposób istotnie utrudniający korzystanie z zajmowanego lokalu mieszkalnego. Utrudnianie korzystania z lokalu mieszkalnego to art. 191 § 1a kodeksu karnego.
Przemoc wobec rzeczy jako znamię utrudniania korzystania z lokalu mieszkalnego
Sprawca, który dąży do usunięcia lokatora z mieszkania stosuje przemoc nie wobec osoby, ale wobec rzeczy tej osoby, którymi ona włada faktycznie. Celem jest wywarcie wpływu psychicznego na decyzje tej osoby, zmuszenie jej do wyprowadzki. Mogą to być elementy samego mieszkania np. uszkodzenie drzwi, rzeczy osobiste wewnątrz mieszkania lub nawet rzeczy niezwiązane z mieszkaniem np. samochód. Jeżeli sprawca do tego stosuje przemoc wobec osoby lub groźby karalne to odpowiada na podstawie innego paragrafu art. 191 kodeksu karnego.
Przemoc uporczywa lub istotnie utrudniająca korzystanie z lokalu mieszkalnego
Aby doszło do przestępstwa, przemoc wobec rzeczy musi być uporczywa lub istotnie utrudniająca korzystanie z zajmowanego lokalu mieszkalnego. Uporczywość oznacza wielokrotne działania, które same w sobie mogą, ale nie muszą mieć związku bezpośredniego z korzystaniem z lokalu mieszkalnego. Istotne utrudnienie korzystania z zajmowanego lokalu mieszkalnego może mieć charakter jednorazowy np. wymiana zamków w drzwiach, odcięcie dopływu wody, prądu, gazu. Chodzi o poważne utrudnienie korzystania z lokalu mieszkalnego zgodnie z jego przeznaczeniem i podstawowymi funkcjami. Według doktryny karalne jest także całkowite uniemożliwienie korzystania z mieszkania. Skoro karalne jest utrudnianie korzystania z lokalu, to tym bardziej działanie sprawcy jeszcze dalej idące.
Sprawca czynu z art. 191 § 1a kk
Sprawcą przestępstwa z art. 191 § 1a kodeksu karnego może być każdy. Zarówno właściciel dążący w sposób bezprawny do wyrzucenia lokatorów, jak i osoba, która nie ma żadnych praw do lokalu. Sprawcami stają się także współlokatorzy na własną rękę np. usuwający rzeczy innego współlokatora i wymieniający zamki. Do takiego przestępstwa może dojść także między współwłaścicielami lokalu np. małżonkami w trakcie rozwodu, którzy mieszkają razem i uprzykrzają sobie życie wzajemnie lub działa tak tylko jedno z nich, a celem jest zmuszenie do wyprowadzki drugiej strony.
Osoba podlegająca ochronie przed przestępstwem utrudniania korzystania z zajmowanego lokalu mieszkalnego
Ochronie podlega każdy człowiek, który korzysta z określonego lokalu mieszkalnego. Chodzi o stan i sytuację faktyczną, a nie tylko prawną. Chroniony jest zarówno ktoś, kto posiada jakiś tytuł prawny do lokalu, jak i osoba, która takiego tytułu nie ma. Ważne, aby osoba mieszkała w konkretnym lokalu lub choćby przechowywała tam swoje rzeczy. Korzystanie może mieć formę korzystania z całego lokalu lub jego części np. pokoju. Ważne, aby był to lokal mieszkalny. Przepis nie dotyczy lokali użytkowych.
Wniosek jako podstawa ścigania przestępstwa utrudniania korzystania z lokalu mieszkalnego
Ściganie czynu z art. 191 § 1a kodeksu karnego odbywa się wyłącznie na wniosek. Poszkodowany musi złożyć go osobiście, na piśmie lub ustnie. Ustny wniosek można złożyć razem z zawiadomieniem o tym przestępstwie na najbliższej komendzie policji. Podobnie ma się sprawa z pisemnym zawiadomieniem o przestępstwie i złożonym razem lub oddzielnie pisemnym wnioskiem o ściganie, podpisanym przez osobę poszkodowaną. Samo zawiadomienie o przestępstwie nie wystarczy. Warto oczywiście zasięgnąć porady lub ustanowić adwokata swoim pełnomocnikiem, aby uniknąć błędów.
Więcej z zakresu prawa karnego i swoich praw dowiesz się z tekstów:
